Σοβαρό πολιτιστικό έργο από τον ΛΟΚ

Τα Πασχαλινά Παραδοσιακά παιχνίδια και η εγγραφή τους στον Εθνικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO από τον Λαογραφικό Όμιλο “ΚΤΗΜΑ”
Συνέντευξη με τον πρόεδρο του Ομίλου Χρήστο Παπανικολάου…

Με στόχο τη διατήρηση και τη διάδοση των Πασχαλινών Παραδοσιακών Παιχνιδιών ο Λαογραφικός όμιλος Κτήμα οργάνωνε την Τρίτη του Πάσχα το 2ο Ετήσιο Φεστιβάλ Πασχαλινών Παραδοσιακών Παιχνιδιών στην Πλατεία 28ης Οκτωβρίου μπροστά από το Δημοτικό Μέγαρο Πάφου. Ο πρόεδρος του Ομίλου Χρήστος Παπανικολάου σε συνέντευξη στον «Αδέσμευτο» μας περιγράφει τα κυριότερα παιχνίδια και τονίζει ότι «Λαοί που ξεχνούν την παράδοση τα ήθη και έθιμα τους είναι καταδικασμένοι σε αφανισμό»…

-Τι σας ώθησε να προχωρήσετε στην οργάνωση του Φεστιβάλ;

Δυστυχώς τα πασχαλινά παιχνίδια κινδυνεύουν να χαθούν. Οι περισσότερες κοινότητες τα έχουν εγκαταλείψει με αποτέλεσμα αυτά να διεξάγονται περιορισμένα και σε συγκεκριμένες συνήθως κοινότητες την Κυριακή και τη Δευτέρα του Πάσχα με πολύ λίγα πλέον παιχνίδια. Για τον σκοπό αυτό, ο όμιλος μας σε συνεργασία με κοινότητες, Πολιτιστικούς Συνδέσμους και Ομίλους, καταβάλλουμε προσπάθειες για να διατηρηθούν και να διαδοθούν τα έθιμα του τόπου μας, αφού τα Πασχαλινά Παραδοσιακά Παιχνίδια αποτελούν πολύτιμη πολιτιστική κληρονομιά του κυπριακού λαού.-Υπάρχουν σχετικά στοιχεία και πληροφορίες για τα παιχνίδια;
Έγιναν έρευνες και καταγραφή τους σε αρκετά χωριά της επαρχίας μας, ωστόσο διαφάνηκε πως με την πάροδο του χρόνου τα παιχνίδια αυτά χάνονται. Καταγράψαμε μέχρι σήμερα πέραν των 30 παιχνιδιών αλλά πλέον στις διάφορες κοινότητες μας παίζονται μόνο 2-3 παραδοσιακά παιχνίδια και το πρόγραμμα εμπλουτίζεται με διάφορα άλλα στοιχεία που δεν έχουν καμία σχέση με την παράδοση μας.

-Ποια είναι τα κυριότερα παιχνίδια και πως παίζονται;

Αυγοδρομίες: Οι παίχτες τρέχουν μια ορισμένη διαδρομή κρατώντας με το στόμα τους ένα κουτάλι στο οποίο τοποθετείται ένα (ψημένο-κόκκινο) αυγό. Σκοπός είναι να φτάσουν στο τέρμα χωρίς να πέσει κάτω το αυγό και ο πρώτος που θα φτάσει είναι και ο νικητής.
Γαουροδρομίες: Τα γαϊδούρια με τους αναβάτες τους τρέχουν από το σημείο εκκίνησης μέχρι το καθορισμένο τέρμα. Όποιος φτάσει πρώτος στο τέρμα είναι και ο τελικός νικητής.
Διτζιήμιν: Ήταν ένα παιχνίδι για τους πιο δυνατούς άντρες του χωριού, που με τη σημερινή ορολογία θα μπορούσε να αντιστοιχεί στο αγώνισμα «της άρσης βαρών», και παίζονταν στο προαύλιο της εκκλησίας στις μεγάλες θρησκευτικές γιορτές και πανηγύρεις. Το «διτζιήμιν» ήταν μια μεγάλη πέτρα, βάρους 100 περίπου οκάδων, που προερχόταν ή από τον ποταμό, ή από τα θραύσματα παλιάς μυλόπετρας, η οποία βρισκόταν ακουμπισμένη συνήθως στην αυλή της εκκλησιάς και χωρούσε στην αγκαλιά ενός γεροδεμένου άντρα.
Στο παιχνίδι έπαιρναν μέρος όσοι ήθελαν. Κάθε παίχτης, ανάλογα με τη σειρά που θα κληρωνόταν, καλείτο να σηκώσει στην αγκαλιά του αυτή την πέτρα και κρατώντας την να κάνει όσα βήματα μπορούσε. Όποιος μετακινούσε την πέτρα μακρύτερα ήταν και ο νικητής του παιχνιδιού.
Ζίζυρος: Ένας παίχτης στέκεται όρθιος με την αριστερή παλάμη ανοικτή κάτω από τη δεξιά μασχάλη και με το δεξί χέρι καλύπτει με την παλάμη το δεξί μάτι για να μη βλέπει πίσω. Οι άλλοι είναι πίσω του σε μικρή απόσταση και ένας από όλους τον κτυπά στην αριστερή παλάμη. Μετά το κτύπημα γυρίζει αμέσως πίσω με σκοπό να μαντέψει ποιός τον κτύπησε. Τότε όλοι μαζί για να τον παραπλανήσουν σηκώνουν το δεξί τους δείκτη κάνοντας τον γνωστό ήχο του ζίζυρου ζζζζζζζζ…. Αν βρει ποιος τον κτύπησε, κάθεται στη θέση του διαφορετικά συνεχίζει το ίδιο μέχρι να τον βρει.
Λιγκρίν: Ήταν ένα ανταγωνιστικό παιχνίδι που παίζονταν από δύο ή περισσότερα άτομα, αρκετά διασκεδαστικό, κυρίως όσον αφορούσε την τιμωρία που επιβάλλονταν στους ηττημένους. Πήρε το όνομά του από το «λιγκρίν», που ήταν το κύριο μέσο με το οποίο παιζόταν το παιχνίδι. Έπαιρναν ένα κομμάτι γερό ξύλο, μήκους 30 εκατοστών και διαμέτρου 2-3 εκατ. και το τοποθετούσαν από τις άκρες του πάνω σε δυο ισοϋψείς πέτρες, ύψους 25 περίπου εκατοστών, οι οποίες απείχαν μεταξύ τους 20 εκατοστά.
Το ξύλο ονομάζονταν λιγκρίν και οι πέτρες νήσκια, από τη νησκιά, δηλαδή την εστία, τον τόπο που άναβαν φωτιά στις αυλές των σπιτιών για να μαγειρέψουν το φαγητό και η οποία ήταν κατά την παράδοση το κέντρο της οικογενειακής εστίας. Στη συνέχεια οι διαγωνιζόμενοι έμπαιναν σε μια σειρά κατόπιν συμφωνίας μεταξύ τους ή κλήρου για το ποιος θα έμπαινε πρώτος, δεύτερος κ.ο.κ. Έτσι άρχιζε το παιχνίδι από τον πρώτο που έβαζε τη λίγκρα κάτω από το λιγκρί και με ένα, όσο γινόταν πιο δυνατό κτύπημα, προσπαθούσε να πετάξει το λιγκρί όσο πιο μακριά μπορούσε.
Όσο ακόμα το λιγκρίν βρισκόταν στον αέρα και πριν πέσει στο έδαφος, είχε το δικαίωμα  να το στείλει πιο μακριά, αν μάλιστα τα κατάφερνε με ένα δεύτερο χτύπημα να το προωθήσει μακρύτερα.
Αφού πια το λιγκρίν έπεφτε στο έδαφος μπορούσε ο παίχτης με ένα ακόμη χτύπημα στη μια του άκρη να το ξανασηκώσει στον αέρα και μ’ ένα δεύτερο χτύπημα να το στείλει ακόμα πιο μακριά, λέγοντας μάλιστα τη λέξη μιάτσας (δηλ. μια φορά). Όταν πάλι έπεφτε το λιγκρίν στο έδαφος είχε το δικαίωμα να το σηκώσει ακόμα μια φορά από το έδαφος λέγοντας τη λέξη θκιότσας (δηλ. δυο φορές) και ακόμα μια τρίτη με την ίδια διαδικασία λέγοντας τη λέξη τρίτσας. Στόχος ήταν να διώξει το λιγκρίν όσο πιο μακριά μπορούσε από την εστία. Μετά ακολουθούσε ο επόμενος παίχτης, μετά ο μεθεπόμενος κοκ. Τελικός νικητής ήταν αυτός που έστελνε το λιγκρίν όσο το δυνατόν πιο μακριά από την εστία.
Ποταμός: Όλα τα μέλη μπαίνουν στην σειρά σε απόσταση 2-3 μέτρα ανάμεσά τους, στερεώνουν τα χέρια στα γόνατα και σκύβουν το κεφάλι. Ο τελευταίος τρέχει και πηδά πάνω από όλους τους άλλους και όταν περάσει πάνω από τον πρώτο στη σειρά, σκύβει και αυτός. Τότε σηκώνεται ο επόμενος  και κάνει την ίδια διαδικασία κ.ο.κ.
Σακκουλοδρομίες: Ο κάθε παίκτης παίρνει μια σακούλα και βάζει μέσα τα πόδια του. Κρατά τη σακούλα στο πάνω μέρος της και στέκεται μπροστά στη γραμμή αφετηρίας. Σκοπός είναι να φτάσεις πρώτος στη γραμμή τερματισμού πηδώντας μέσα στη σακούλα. Είναι πολύ εύκολο να χάσει κάποιος την ισορροπία του, αλλά το παιχνίδι προσφέρει πολλή διασκέδαση στους διαγωνιζόμενους και στο κοινό. Όταν δοθεί το σύνθημα, συνήθως με ένα σφύριγμα, αρχίζουν όλοι οι παίκτες να πηδάνε προς το τέρμα. Οι πρώτοι τρεις συνήθως διαγωνίζονται ξανά για να βγουν οι τρεις καλύτεροι από όλες τις διαδρομές. Το παιχνίδι αυτό μπορεί να διεξαχθεί με τουλάχιστον δυο παίκτες. Ο ιδανικός αριθμός διαγωνιζομένων είναι από δέκα έως δεκαπέντε. Οι περισσότεροι παίκτες αυξάνουν την αγωνία, τον ανταγωνισμό και κυρίως το κέφι.
Σχοινί (διελκυστίνδα): Το παιχνίδι παίζεται με δύο ομάδες. Το σχοινί σημαδεύεται στη μέση και η κάθε ομάδα παίρνει μία άκρη του σχοινιού. Με το σύνθημα έναρξης του παιχνιδιού η κάθε ομάδα προσπαθεί να τραβήξει προς το μέρος της την άλλη ομάδα. Νικήτρια είναι η ομάδα που θα τραβήξει την άλλη ομάδα προς το μέρος της πέρα από ένα καθορισμένο σημείο.

-Γίνονται ενέργειες για τη διάδοση και διατήρηση αυτών των Εθίμων;

Ο «Λαογραφικός Όμιλος Κτήμα» θέλοντας να διατηρηθούν και να διαδοθούν τα έθιμα του τόπου μας υπέβαλε τρεις εισηγήσεις προς την Κυπριακή Εθνική Επιτροπή ΟΥΝΕΣΚΟ για τη καταγραφή τους στον Εθνικό κατάλογο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς και έγιναν δεκτές από την ειδική επιτροπή και μια από τις εισηγήσεις μας αφορούσε τα Πασχαλινά Παιχνίδια. Αξίζει να αναφέρουμε ότι μέσα από τη συνεργασία μας με τις κοινότητες της Πάφου καταγράφουμε και άλλα παιχνίδια που μας ήταν άγνωστα και τα οποία θα προστεθούν στη συνέχεια στον Εθνικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Άννα Κυριάκου

Αφήστε μια απάντηση